Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι η δημιουργικότητα ενός ανθρώπου μπορεί να αντιμετωπιστεί και ως μια διαδικασία με την οποία ενεργοποιούνται νέες πρωτότυπες αλλά και χρήσιμες ιδέες για να μπορούμε να κοιτάξουμε στο μέλλον.
Η δημιουργική σκέψη του CEO της Olympia Electronics A.E, Δημήτρη Λακασά, αποτελεί ένα «χρηστικό εργαλείο» για τον Άνθρωπο που βιώνει την 4η βιομηχανική Επανάσταση , μέσα από την αντιμετώπιση μικρών αλλά και μεγάλων προβλημάτων που προκύπτουν ως φυσικό επακόλουθο ενός διαρκώς μεταβαλλόμενου κόσμου.
Ο κ. Λακασάς περιγράφει στην εφημερίδα «Αποτύπωμα» τις προκλήσεις και τους μετασχηματισμούς που θα πρέπει όλοι να «υποστούμε» σε αυτή τη νέα εποχή, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του Άνθρωπος 4.0.
(ακολουθεί η συνέντευξη στον Κώστα Παπαδάκη)
Κ. Λακασά, μπορείτε να μας περιγράψετε ένα πιθανό σενάριο για το πώς θα είναι η καθημερινότητα του μέσου ανθρώπου το 2030 -2040;
Ο πρωταγωνιστής του νέου μου βιβλίου «Άνθρωπος 4.0» είναι ο Προμηθέας, ο οποίος με βάση την ελληνική μυθολογία ήταν προνοητικός και ευφυής, σε αντίθεση με τον παρορμητικό και βραδύνοα αδερφό του, τον Επιμηθέα. Μάλιστα, η ελληνική μυθολογία λέει ότι ο Προμηθέας ήταν αυτός που δημιούργησε τους ανθρώπους από άργιλο και νερό, τους έμαθε να σκέφτονται και ήταν ο πρώτος που τους δίδαξε τέχνες και επιστήμες. Σε ένα υποθετικό σενάριο λοιπόν το 2040, ο Προμηθέας αξιοποιεί ορθά και με σοφία όλες τις νέες τεχνολογίες με βασικό γνώμονα τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του. Με τις συσκευές που φοριούνται ελέγχει τα βιομετρικά στοιχεία από το σώμα του, ενώ με το διαδίκτυο των πραγμάτων έχει συνδεδεμένες τις συσκευές του σπιτιού του ώστε να αλληλεπιδρούν και να εξυπηρετούν τις καθημερινές του ανάγκες.
Ο Προμηθέας έχει ρομπότ-βοηθό, το οποίο δρα επικουρικά στις δραστηριότητές του, χρησιμοποιεί αυτόνομο όχημα, και με τη συναίνεσή του παρέχει συνεχώς βιομετρικά δεδομένα στον προσωπικό του γιατρό μέσω των wearables συσκευών για να εντοπίσει έγκαιρα κάποια πιθανή δυσλειτουργία. Παράλληλα, έντονο είναι το ψηφιακό στοιχείο και στην εργασία του, όπου χρησιμοποιούνται τεχνολογίες όπως εικονικές αίθουσες συνεδριάσεων, αναγνώριση φωνής και ρομποτικές γραμμές παραγωγής. Στη συνέχεια της ημέρας του, εκπαιδεύεται σε νέα ψηφιακά εργαλεία που θα τον βοηθήσουν να καταλάβει τη φύση της εργασίας του καλύτερα και θα καταστεί πιο ανταγωνιστικός στην παγκόσμια αγορά.
Ωστόσο, μέσα σε όλα αυτά ο Προμηθέας θα συνεχίσει να απολαμβάνει τα χόμπι του διατηρώντας σταθερά έναν ποιοτικό ελεύθερο χρόνο, αλλά κυρίως θα ζει και θα επικοινωνεί με την οικογένειά του χωρίς την συνδρομή των νέων τεχνολογιών και την υπερπληροφόρηση στην οποία εκτίθεται καθημερινά. Με λίγα λόγια ο Προμηθέας αξιοποιεί σε μεγάλο βαθμό τις τεχνολογίες, αλλά συγχρόνως ερωτεύεται, μαλώνει, συμφιλιώνεται, στεναχωριέται, χαίρεται, επικοινωνεί, κάνει λάθη• συμπεριφέρεται δηλαδή με βάση τα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους, τα οποία είναι μοναδικά.
Ποια θα μπορούσαν να είναι τα επαγγέλματα του μέλλοντος;
Η πιο σημαντική εξέλιξη στην αγοράς εργασίας, την οποία πρέπει όλοι να λάβουμε υπόψη είναι η έντονη ψηφιοποίηση όλων των επαγγελματικών κλάδων. Δηλαδή εκτός από τα επαγγέλματα που είναι τεχνολογικής φύσεως, όπως είναι το επάγγελμα του προγραμματιστή, οι νέες τεχνολογίες θα εισχωρήσουν σε πολλούς άλλους κλάδους όπως η νομική, η λογιστική και η γεωργία. Η νέα ψηφιακή πραγματικότητα έχει αλλάξει τις προτεραιότητες όλων. Πολλά από τα περιζήτητα επαγγέλματα του παρελθόντος θεωρούνται ξεπερασμένα, ενώ πολλά από τα επαγγέλματα του μέλλοντος δεν μπορούμε καν να τα σκεφτούμε.
Όσο για το ποια επαγγέλματα θα χαθούν και ποια θα αναδειχθούν στο μέλλον, ο Μαξ Τέγκμαρκ πιστεύει ότι όσα απαιτούν κοινωνική ευφυΐα, δημιουργικότητα και είναι απρόβλεπτα, τόσο πιο απίθανο είναι να αφανιστούν, ενώ όσα απαιτούν επαναλαμβανόμενες και δομημένες κινήσεις κινδυνεύουν να αποτελέσουν θύματα της αυτοματοποίησης. Εγώ όμως είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος, ειδικά όταν βλέπω νέα παιδιά να ασχολούνται από μικρή ηλικία με τη ρομποτική. Κι αυτό διότι προετοιμάζονται για την 4η Βιομηχανική Επανάσταση και έτσι αποκτούν εφόδια να διαπρέψουν επαγγελματικά στο μέλλον. Το σημαντικό στοιχείο που δεν πρέπει να παραλείψουμε είναι ότι η ηθική μαζί με τις αξίες και τη σοφία που έχει αναπτύξει ο άνθρωπος στη μακρά πορεία του δεν πρέπει να λείπουν από τα επαγγέλματα του μέλλοντος.
Πώς πιθανόν θα αντιμετωπίζαμε μια πανδημία το 2040;
Πιστεύω ακράδαντα ότι οι τεχνολογίες θα αποτελέσουν αρωγό στην αντιμετώπιση αρκετών μελλοντικών κινδύνων. Σε ένα υποθετικό απευκταίο σενάριο που εμφανίζεται μία πανδημία το 2040, το μόνο σίγουρο είναι ότι θα έχουμε πολλά νέα όπλα. Μέσω της ρομποτικής θα μπορούμε να αντικαταστήσουμε τους ανθρώπους με μηχανές προκειμένου να μην εκτεθεί σε κίνδυνο η υγεία τους, καθώς θα εφαρμοστούν λειτουργίες υψηλής ακριβείας. Η πανδημία θα καταπολεμηθεί ευκολότερα εφόσον ρομπότ θα εξετάζουν τους ασθενείς στα νοσοκομεία, για να αποφεύγεται η συχνή επαφή τους με τους γιατρούς και τους νοσοκόμους, ωστόσο είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι ο έλεγχος όλων των δραστηριοτήτων θα γίνεται από τους ανθρώπους.
Το διαπιστώσαμε και στον COVID-19 αφού στην Ιαπωνία κατασκεύασαν ρομπότ που σκοτώνει τον κορωνοϊό σε μόλις δύο λεπτά και στην Σιγκαπούρη δημιούργησαν ρομπότ-σκύλο που περιπολεί σε πάρκα για τη διατήρηση της απόστασης. Παράλληλα, τα drones θα μεταφέρουν τρόφιμα και φάρμακα χωρίς να χρειάζεται ανθρώπινη παρέμβαση και με την τρισδιάστατη εκτύπωση θα μπορούμε με ευελιξία να παράγουμε μάσκες και αναπνευστήρες. Μπορεί να φαντάζει μακρινό, αλλά δεν είναι• οι τεχνολογίες αυτές ήδη υπάρχουν και θα είναι χρήσιμα «όπλα» στη διάθεση των ανθρώπων.
Ποιος ο ρόλος της Ελλάδας στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση;
Δυστυχώς η χώρα μας δεν κατάφερε να έχει ενεργό ρόλο στις τρεις προηγούμενες βιομηχανικές επαναστάσεις, αλλά τώρα έχει την ευκαιρία να το πραγματοποιήσει. Σήμερα η Ελλάδα είναι ένα ενιαίο, αυτόνομο, σύγχρονο και οικονομικά ανεξάρτητο κράτος και πληροί όλες τις προϋποθέσεις για να συμμετάσχει ενεργά στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Μάλιστα, η πληροφορική δημιουργεί σημαντικές αναπτυξιακές προοπτικές για χώρες με σχετικά μικρές παραγωγικές δυνατότητες, όπως η Ελλάδα και αυτό είναι κάτι που πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας. Σίγουρα δεν πρόκειται για μία εύκολη διαδικασία, ωστόσο αυτή τη στιγμή η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι και πρέπει να αποφασίσει ποιο δρόμο θέλει να ακολουθήσει.
Ο ένας είναι καλοφτιαγμένος και εύκολος και είναι αυτός στον οποίο πορεύεται η χώρα τα τελευταία χρόνια, αλλά αποδεδειγμένα δεν οδηγεί πουθενά. Ο άλλος είναι δύσβατος με κακή άσφαλτο και στροφές, απαιτεί προσαρμογές και σωστή οδήγηση, αλλά καταλήγει σε μέρη όπου δεν έχει βρεθεί ξανά η χώρα. Αυτός είναι ο δρόμος της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης και αν αποφασίσουμε να τον επιλέξουμε, θα πρέπει να αλλάξουμε πολλά, γιατί «την τεχνολογική επανάσταση ή την ελέγχεις ή την υφίστασαι» όπως είπε ο Jacques Delors.
Ποιον θεωρείτε μεγαλύτερο κίνδυνο στη 4η Βιομηχανική Επανάσταση; Ελλοχεύουν κίνδυνοι εξαιτίας των τεράστιων διαφορών ανάμεσα σε ανεπτυγμένες, αναπτυσσόμενες και υπανάπτυκτες χώρες;
Δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να εξιδανικεύουμε την 4η Βιομηχανική Επανάσταση, διότι οι κίνδυνοι και οι απειλές είναι πολλοί. Χαρακτηριστικό παράδειγμα τα κρυπτονομίσματα, τα οποία είναι ένας νέος τρόπος πραγματοποίησης συναλλαγών με σημαντικά πλεονεκτήματα, αλλά η έλλειψη κεντρικού ελέγχου μπορεί να οδηγήσει σε κερδοσκοπία. Πολλοί μάλιστα αναφέρουν ότι η ανωνυμία των χρηστών κρυπτονομισμάτων, τους δίνει τη δυνατότητα να καλύψουν έσοδα από παράνομες δραστηριότητες. Αυτό δεν σημαίνει ότι σαν τεχνολογία δεν πρέπει να αξιοποιηθεί, αλλά θα πρέπει να εξελιχθεί και να βελτιστοποιηθεί τόσο από την πλευρά της τεχνολογίας, όσο και από την πλευρά του θεσμικού πλαισίου γύρω από αυτήν.
Σε ό,τι αφορά στο χάσμα μεταξύ των ανεπτυγμένων, των αναπτυσσόμενων και των υπανάπτυκτων χωρών, θεωρώ ότι είναι ένα μείζον πρόβλημα το οποίο η τεχνολογική πρόοδος μπορεί να αντιμετωπίσει. Όλα όμως βρίσκονται στο χέρι του ανθρώπου, και γι’ αυτό είναι απαραίτητο οι προηγμένες τεχνολογικά και οικονομικά χώρες να μην αμελήσουν τις υπανάπτυκτες που βρίσκονται σε περιοχές όπως η Αφρική, αλλά να μεριμνήσουν ώστε να αναπτυχθούν, να αυξηθεί το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων και να μειωθούν οι ανισότητες μεταξύ των κρατών.
Στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση θα «επιβιώσει» ο Άνθρωπος 4.0;
Όπως ανέφερα και προηγουμένως, ο Άνθρωπος 4.0 είναι ο Προμηθέας, δηλαδή ένας έξυπνος και προνοητικός άνθρωπος που αξιοποιεί στο έπακρο τις νέες τεχνολογίες προς όφελός του, αλλά παράλληλα θέτει όρια και κανόνες. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, ο Άνθρωπος 4.0 όχι απλά θα επιβιώσει αλλά θα βγει καλύτερος, πιο δυνατός και πιο εξελιγμένος από την 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Είναι σαφές ότι υπάρχουν σκοτεινά σημεία στη χρήση των νέων τεχνολογιών και υπάρχει ο κίνδυνος να επικρατήσουν απευκταία σενάρια, τα οποία πρέπει να αναγνωρίσουμε και να αντιμετωπίσουμε. Ωστόσο για να οδηγηθούμε στις σωστές αποφάσεις και να αξιοποιήσουμε τις δυνατότητες που μας παρέχουν οι νέες τεχνολογίες, οφείλουμε να εστιάσουμε στη σοφή διαχείριση της γνώσης.
Πώς αποφάσισε ένας επιχειρηματίας να γράψει βιβλίο με αυτό το θέμα;
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η ευρύτερη τεχνολογική έξαρση είναι αδιαμφισβήτητα γεγονότα που μας επηρεάζουν όλους. Από τη μία πλευρά η καθημερινότητά μας που zoom-οποιήθηκε, αφού οι τηλεσυνεδρίες έγιναν καθημερινές για μικρούς και μεγάλους. Από την άλλη πλευρά, οι ψηφιακές τεχνολογίες που εισχωρούν όλο και περισσότερο στην παγκόσμια οικονομία και αλλάζουν το εμπόριο, τις βιομηχανίες και την επιχειρηματικότητα εν γένει. Προσωπικά διαπίστωσα αυτή την αλλαγή και την επίδραση της ρομποτικής στην παραγωγή το 2005 σε ένα ταξίδι μου στη Σουηδία. Βέβαια, πρέπει να αναφέρω ότι από μικρή ηλικία είχα αποκτήσει εξοικείωση και παρακολουθούσα την τεχνολογική πρόοδο, καθώς μεγάλωσα βλέποντας την εξέλιξη της Olympia Electronics.
Επομένως, η σκέψη προϋπήρχε. Η αφορμή δόθηκε το 2020 με την υποχρεωτική καραντίνα και την άνοδο των τηλεσυνεδριάσεων, των ψηφιακών εκθέσεων και της τηλεργασίας, τα οποία αποτέλεσαν την σπίθα για να μεταφέρω τις σκέψεις στο χαρτί.
“Το αύριο δεν είναι πια αδιαπέραστο πέπλο” ήταν ο τίτλος στο εξεταζόμενο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας. Το παρόν μας επιτρέπει να φανταστούμε το μέλλον;
Παρά το γεγονός ότι η τεχνολογία τρέχει με εκθετικό ρυθμό, το παρόν, αλλά και το παρελθόν, μας ταξιδεύουν στο μέλλον και μας δείχνουν το αύριο. Για να πορευτούμε με σοφία στο μέλλον και να προβλέψουμε τις μελλοντικές εξελίξεις, πρέπει να ταξιδέψουμε στο παρελθόν και να διαχειριστούμε με σύνεση το παρόν. Το μέλλον είναι αβέβαιο και οι μαύροι κύκνοι -δηλαδή τα γεγονότα τα οποία είμαστε βέβαιοι ότι δεν θα συμβούν, αλλά συμβαίνουν- καραδοκούν.
Όταν το εμπεδώσουμε και αντιληφθούμε ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, τότε το μέλλον δεν θα είναι προϊόν φαντασίας, αλλά πρόβλεψης και επιλογών. Το απαραίτητο συστατικό για τον προσδιορισμό του μέλλοντος και τη διαχείριση της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης είναι η σοφή διαχείριση της γνώσης.
==========
Λίγα λόγια για το βιβλίο:
Τι είναι επιτέλους αυτή η 4η Βιομηχανική Επανάσταση; Αφορά τη βιομηχανία των ανεπτυγμένων χωρών ή μήπως μας αφορά όλους; Τα ερωτήματα που δημιουργεί η έλευση της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης είναι πολλά και δύσκολα, η απάντηση όμως είναι απλή. Η σοφή διαχείριση της γνώσης θα αποτελέσει το σημείο-κλειδί στην επιτυχημένη εφαρμογή της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης. Ο άνθρωπος έχει φθάσει σε μια καμπή της εξελικτικής του πορείας και βρίσκεται για ακόμα μια φορά σε σταυροδρόμι, όπου καλείται να διαμορφώσει το μέλλον του.
Το βιβλίο Άνθρωπος 4.0 επιχειρεί μια διείσδυση στα άδυτα των νέων τεχνολογιών με μια απλή ματιά και με την ίδια ματιά βλέπει το μέλλον της ανθρωπότητας. Τάσσεται ξεκάθαρα και με επιχειρήματα υπέρ του ανθρώπου στο νέο δίλημμα «άνθρωπος ή μηχανή». Εν τέλει, θα επικρατήσει το φως ή το σκοτάδι στη νέα εποχή που έρχεται; Η μήπως αυτή η εποχή κιόλας ήρθε;
Συντελεστές του βιβλίου:
Ο Δημήτριος Λακασάς γεννήθηκε στις 14 Απριλίου 1973 στον Κολινδρό Πιερίας. Είναι CEO της Olympia Electronics A.E. Το 2017 ανακηρύχτηκε «Καινοτόμος επιχειρηματίας της χρονιάς» στον διαγωνισμό της EY – ERNST & YOUNG. Έχει στο ενεργητικό του συμμετοχή σε διεθνή συνέδρια και δημοσιεύσεις στον οικονομικό και επιχειρηματικό Τύπο. Έχει πτυχίο Οικονομικών και Marketing από το City College – University Of Sheffield και μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (Μ.Β.Α.) στη Διοίκηση Επιχειρήσεων από το University of Sheffield. Παράλληλα με την επιχειρηματική του δραστηριότητα, έχει διατελέσει:
Πρόεδρος του Συνδέσμου Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος (ΣΕΒΕ), 2010 έως 2014
Πρόεδρος της Αλεξάνδρειας Ζώνης Καινοτομίας (ΑΖΚ), 2013 έως 2015
Μέλος Γενικού Συμβουλίου ΣΕΒ, 2004 έως 2019
Μέλος Δ.Σ. του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος (ΣΒΕ), 1999 έως 2014
Ιδρυτής της δεξαμενής σκέψης Think Tank SEVE
Μέλος της Επιτροπής Ηθικής και Δεοντολογίας της Έρευνας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΕΗΔΕ ΑΠΘ)
Ο Δημήτρης Γούλιας γεννήθηκε τον Αύγουστο του 1989 στη Λάρισα και μεγάλωσε στον Βόλο. Από το 2017 εργάζεται ως Οικονομικός Αναλυτής στον Σύνδεσμο Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος (ΣΕΒΕ) και είναι Υπεύθυνος του Ινστιτούτου Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών (ΙΕΕΣ) του ΣΕΒΕ. Έχει πτυχίο Οικονομικών Επιστημών (BSc) από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών στις Διεθνείς Επιχειρηματικές Δραστηριότητες (Master in International Business) από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Μιλάει Αγγλικά και Ιταλικά.
